خشك و نيز مستعمل در طب كاه مغسول و كاه غير مغسول آنست مقوى جكر و احشا و مفتّح سدهء سپرز و جكر و جالى اثار و محلل اورام و منقى اخلاط بارده آشاميدن مقدار يك دانك تا دو دانك از سائيده مغسول آن با شير بز تازه دوشيده جهة حبس نفث الدّم مجرّب و بالخاصيّت لاغر كنندهء بدن و جهة استسقاى لحمى و زقى و فالج و يرقان و خفقان و سرفه و ربو و جدرى و ضعف كرده و ساير اعضا نافع و مضرّ سپرز و مصلحش مصطكى و قدر شربتش تا يك مثقال و بدلش در تفتيح دو ثلث آن ريوند و نيم وزن و ربع آن طباشير است و از خواص آنست كه چون هر روز يك دانك آن را با سركه سى يا چهل يوم بنوشند بغايت لاغر كند و چيزى در اين امر بان نميرسد و اكر سه چهار مثقال آن را در سه چهار روز با سركه بنوشند بدستور چهل يوم همين اثر دارد و رنك آن كه از طبخ خام آن بهم ميرسد مخصوص ابريشم است بخلاف پنبه و غير آن بايد كه ابريشم و پشم را در آب مطبوخ آن با طرطير كه صاف كرده باشند يك شب باتش نرم بجوشانند و طرطير بايد پنج جزو و از لاك خام صد جزو باشد و الا بدون طرطير تاثير ندارد و چون اشنان سبز را يك شبانه‌روز در آب بخيسانند پس لاك خام را اضافه نموده باتش نرم بجوشانند تا درد و صاف او جدا شده آب اشنان سرخ درخشنده كردد پس لطيف صاف آن را با صمغ عربى جمع نمايند و آن را بهندى كلالى نامند در نوشتن و امثال آن بهتر از شنجرف است و ثفل آن را زركران در استحكام چيزها استعمال مينمايند و معروف بزمور زركرى است در غايت قبض و شرب آن قطع در حيض از مجربات است [ دستور غسل لك ] دستور غسل لك آنست كه صمغ لك را از چوب و خاشاك پاكيزه نمايند و نرم بكوبند پس در هاون با آبى كه ريوند چينى و بيخ اذخر مكى در آن جوشانيده باشند سحق كنند پس از غربال موئين يا از كرباس درشت صاف كنند و بكذارند تا ته‌نشين شود و آنچه بماند باز چنين كنند و آب آن را بريزند و لاك را خشك نموده نرم بسايند و در دواء اللاك و سفوف لك و قرص و غيرها استعمال نمايند فصل در ذكر نسخ دواء اللك [ دواء اللك الاكبر ] دواء اللك الاكبر نافعست از براى آنچه نافع است از براى دواء الكركم اكبر و تفتيح حصاة كند يحيى بن عيسى بن جزله كفته كه دواء اللك اكبر نافع است از براى ضعف كبد و ابتداى استسقا و سردى معده و تفتيح سدّها و ادرار بول و كداختن سنك كرده و مثانه و اين دوا بهترين دواهاى كبد است صنعت آن بنسخهء شيخ رئيس و اين نسخهء با نسخهء شاپور تفاوتى در ادويه ندارد و تفاوت كمى در چيزى اندك از اوزان ادويه در اين دو نسخه مىباشد بكيرند لك منقى مغسول هشت درم مغز بادام تلخ مقشر دارچينى ساذج هندى قرنفل از هريك پنج درم كمافيطوس فومو مرّمكى صافى زوفاى خشك از هريك چهار درم سنبل الطيب دو درم دوقو تخم كرفس فطراساليون زيرهء كرمانى زنجبيل چينى از هريك هشت درم جنطيانا زراوند مدحرج از هريك هفت درم زعفران سه درم اسارون نه درم فوة الصّباغين پانزده درم و در نسخهء ديكر بيست و پنج اوقيه است و نسخهء اوّل صحيح است حب بلسان سليخهء سودا مصطكى قصب الذريره مقل ازرق از هريك هفت درم رب السوس دوازده درم نيم ريوند چينى پانزده درم جعده اذخر مكى از هريك سه درم فلفل قسط تلخ از هريك ده درم سوساليوس روغن بلسان از هريك سه درم نيم صموغ را نيم كوفته در شراب ريحانى خيسانيده حل كنند و باقى ادويه را كوفته و بيخته بعسل مصفّى بسرشند شربتى به قدر بندقه يا آنچه صلاح باشد از اشربه و مزاج اين دوا كرم و خشك است در اول درجهء ثالثه و در نسخهء ديكر دواء اللك الاكبر حبّ بلسان مصطكى سليخه قصب الذريره مقل رب السوس ريوند فلفل قسط سيساليوس اين اجزا مجموع داخل ندارد و مساوى نسخهء شيخ الرئيس و شاپور است دواء اللك الاكبر به نسخهء محمد بن زكريّا رازى صنعت آن لك منقى مغسول ريوند چينى از هريك سه درم سنبل الطيب مصطكى رومى تخم كرفس اذخر مكى انيسون نانخواه ابهل مغز بادام تلخ جعده افسنتين رومى عصارهء غافث زراوند طويل از هريك دو درم زنجبيل فلفل از هريك يك درم مجموع را كوفته و بيخته بعسل مصفى سه وزن ادويه بسرشند شربتى دو درم با ماء الاصول بياميزند و بياشامند و اكر با علت اثر كرمى باشد با سكنجبين بنوشند و قوت اين دوا تا به دو سال باقى است و در نسخهء ديكر اين دوا عسل داخل نيست بلكه آورده كه ادويه را كوفته و بيخته نكاه دارند و در وقت حاجت با ماء الاصول يا سكنجبين بنوشند دواء اللّك اكبر به نسخهء سيّد اسمعيل در ذخيره كفته كه اين نسخه معتمد عليه است صنعت آن لك منقى مغسول هشت درم مغز بادام تلخ مقشر دارچينى ساذج هندى قرنفل جنطيانا زراوند مدحرج ريوند چينى از هريك پنج درم كمافيطوس فومو از هريك چهار درم سنبل الطيب صبر سقوطرى زرد از هريك دوازده دوقو تخم كرفس فطراساليون زيرهء كرمانى زنجبيل چينى از هريك هشت درم زعفران سه درم اسارون هفت درم و نيم سليخه مصطكى قصب الذريره از هريك هفت درم كندر سه درم نيم دارفلفل زراوند طويل از هريك هفت درم رب السوس دوازده درم جعده اذخر مكى از هريك سه درم فلفل سياه قسط تلخ از هريك دو درم بزر سيساليوس روغن بلسان از هريك سه درم نيم عسل مصفى سه وزن ادويه كوفته و بيخته بروغن بلسان چرب كرده با عسل معجون سازند دواء اللك الاكبر بنسخهء يحيى بن عيسى بن جزله صنعت آن لك منقى هشت اوقيه مغز بادام تلخ مقشر قرنفل دارچينى از هريك پنج اوقيه كمافيطوس موفو مرمكى صافى زوفاى خشك از هريك چهار اوقيه سنبل الطّيب يك رطل جنطياناى رومى زراوند مدحرج از هريك يك اوقيه صبر سقوطرى چهار اوقيه دوقو فطراساليون زيرهء كرمانى زنجبيل از هريك هشت اوقيه عود بلسان پانزده اوقيه حبّ بلسان مصطكى سليخهء سياه قصب الذريره مقل ازرق از هريك هفت اوقيه رب السّوس يك رطل نيم ريوند چينى جعده اذخر مكى از هريك دو اوقيه فلفل سياه قسط تلخ از هريك ده اوقيه بزر سيساليوس سه اوقيه و نيم روغن بلسان سه اوقيه ادويه را كوفته و بحرير بيخته بروغن بلسان چرب نموده با سه وزن مجموع ادويه عسل مصفى بدستور معجون سازند و اين دوا را بعد از شش ماه استعمال بايد كرد و قوتش تا يك سال نيم و بعضى كفته تا دو سال باقى ميماند [ دواء اللّك الاكبر به نسخهء ديگر كه سيد اسمعيل در ذخيره ذكر كرده ] دواء اللّك الاكبر به نسخهء ديكر كه سيد اسمعيل در ذخيره در سوى مزاج بارد كبدى ذكر كرده و كفته كه اين دوا در ضعف كبد و اول استسقا از برودت كبد و از براى تفتيح سدد استعمال كرده مىشود صنعت آن لك مغسول قسط تلخ حب الغار ترمس شامى دارچينى دارفلفل اسارون شامى قصب الذريره فطراساليون دوقو زراوند مدحرج از هريك سه درم سنبل الطيب جنطيانا فوة الصّبغ از هريك سه درم ساذج هندى مغز بادام تلخ مقشر قرنفل مصطكى حب بلسان از هريك يك درم نيم فومو اذخر مكى زعفران فلفل سياه از هريك يك درم كوفته و بيخته بعسل مصفى بدستور معجون سازند شربتى يك مثقال [ دواء اللّك الكبير ] دواء اللّك الكبير ضعف كبد و مقدمهء استسقا و برودت معده را نافع است و تفتيح سدهء كبد و طحال كند و بول براند و در امراض كبد اين دوائى است بىمثل و كثير الفايده صنعت آن لك مغسول هشت مثقال مغز بادام مقشر قرنفل دارچينى كندر جنطياناى رومى زراوند كرد از هريك چهار مثقال صبر سقوطرى سنبل الطيب رب السّوس از هريك شش مثقال دوقو فطراساليون زيرهء كرمانى زنجبيل از هريك هشت مثقال فوه حبّ بلسان سليخه مصطكى رومى قصب الذريره مقل ازرق از هريك هفت مثقال ريوند چينى جعده اذخر از هريك دو مثقال فلفل سياه قسط تلخ از هريك ده مثقال سيساليوس سه و نيم درم دارفلفل زراوند طويل از هريك سه و نيم مثقال روغن بلسان سه مثقال ادويه كوفته و بيخته با سه چندان عسل كف كرفته بسرشند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى يك درم دواء اللّك ديكر كه همان نفع دارد و اعتماد بر اين نسخه بيشتر است صنعت آن لك مغسول هشت درم بادام تلخ مقشر دارچينى ساذج هندى قرنفل جنطيانا زراوند مدحرج ريوند چينى از هريك پنج درم كمافيطوس فومو مرمكى زوفاى خشك از هريك چهار درم سنبل الطّيب صبر سقوطرى سليخه مصطكى قصب الذريره